Lokaal is hot!

foto3.jpg

Lokale politieke partijen in de gemeentepolitiek zijn hot. De cijfers van de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 zijn veelzeggend. Nog nooit hadden zoveel kiezers gestemd op "de lokalen". Zij kregen, landelijk gezien, in dat jaar bijna 28% van de stemmen en het ziet ernaar uit dat bij de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart aanstaande het aantal op deze partijen uitgebrachte stemmen nog flink hoger zal zijn. Om nu te zeggen dat landelijke partijen in de gemeentepolitiek "uit" zijn gaat te ver, maar je kunt wel voorspellen dat ze aan de lokale partijen een geduchte tegenstander zullen hebben.

Die groei is op zichzelf beschouwd een knappe prestatie. De lokalen moeten het hebben van hun eigen kracht. Zij kunnen niet, zoals de landelijke partijen, profiteren van de dames en heren landelijke politici die rond verkiezingstijd ineens in buurthuizen en in winkelcentra opduiken. Zo'n bezoek blijft een wat ongemakkelijk schouwspel, een toneelstukje steevast inclusief fotomomenten met passanten. Het is alsof de lokale vertegenwoordigers van de landelijke partij de boontjes niet zelf kunnen doppen. Maar bij gemeenteraadsverkiezingen gaat het om het bestuur van de gemeente waar je woont. Het gaat om de vraag door wie en hoe problemen in jouw gemeente moeten worden aangepakt. Dat heeft alles van doen met wie er deel uitmaken van het gemeentebestuur. Het is daarom bedenkelijk dat landelijke partijleiders zich laten verleiden om, vooruitlopende op de gemeenteraadsverkiezingen, op radio en televisie verkiezingsdebatten te voeren alsof het moet gaan om een landelijke politieke krachtmeting. Zij schofferen daarmee in feite de lokale democratie.

In die relatie met de groten in Den Haag zit hem bij lokale afdelingen van landelijke partijen de makke. Die moeten opereren binnen het partijpolitiek-ideologische profiel en de in de hofstad vastgestelde partijlijn. En dat knelt wel eens. Zo zijn er lokale afdelingen die tegen gemeentelijke herindeling van hun gemeente zijn, terwijl de partijlijn juist gericht is op het samenvoegen van gemeenten. In Bergeijk heeft een raadslid van een landelijke partij hieruit zijn consequentie getrokken. Hij stelt zich niet meer namens die partij verkiesbaar omdat hij geen heil ziet in het opheffen van deze zelfstandige gemeente, terwijl zijn partij daar voorstander van is. Ook zie je een worsteling bij afdelingsbesturen van landelijke partijen die zelf onvoldoende bestuurs- én raadsleden op de been krijgen. Met het vervangen van meerdere lokale afdelingsbesturen door één regionale wordt geprobeerd dit probleem te tackelen. Maar bij de samenstelling van kandidatenlijsten, het opstellen van het verkiezingsprogramma en het aanwijzen van wethouderskandidaten blijkt een gezamenlijke lijn nog niet zo eenvoudig te zijn. Er is sprake van cultuurverschillen en standpunten kunnen tegengesteld zijn, bijvoorbeeld als er regionale belangen in het spel zijn.

Een grote kracht van lokale partijen is, dat zij primair te maken hebben met de inwoners van hun gemeente. Zij hoeven zich niet te schikken naar de politieke lijn van een landelijk bestuur. Er hoeft geen verslag en verantwoording van standpunten te worden gedaan aan een partijbureau in Den Haag, maar alleen aan de inwoners in de gemeente. Zij kunnen zich focussen op de lokale problemen, ideeën en wensen.

De variëteit aan lokale partijen is groot. Soms richt men zich, al dan niet aanvankelijk, op de belangen van een kern (denk aan Rosmalens Belang in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch). Soms is zij vooral belangenbehartiger voor een bepaalde groep inwoners (zoals de vele jongerenpartijen) of richt zij zich op een bepaald thema. Het etiket "rechts" of "links" is vaak niet te plakken. Zo zegt de nieuwe partij UdenPlus in Uden, die streeft naar een leeftijdsvriendelijke gemeente, geen van beide te zijn. "Afhankelijk van het onderwerp hebben we een mening. De ene keer zijn we wat meer links, de andere keer meer rechts", aldus haar voorzitter.

De kiezer lijkt steeds meer te vinden dat lokale problemen om lokale aandacht en lokale oplossingen vragen. Lokale partijen zijn hot! De landelijke partijen moeten bij de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart op hun hoede zijn.